دده قورقود مثنوی له ری ( اکبرزاده کهنه شهرلی) - فصل هفتم
بسم الله الرحمن الرحیم
دده قورقود
مثنوی له ری
جیلد 1و2
(بیرینجی دفه تورک ادبیاتیندا مثنوی شکلینده یازلیب )
محمد اکبرزاده
( ناصح کهنه شهرلی )
انشارات مهر امیر المؤمنین ( ع )
فصل هفتم
اولوتانری نین آدی هابئله یادیله
دده قورقود مثنوی له ری ... اون سوز (بیرینجی جیلر )
اون سوز
(ایکینجی جیلده )
آللاهین کمک لیقیرلن دده قورقورد مثنوی له ری نین ایکینجی جیلدی همان اوولینجی جیلدیلن با هم آماده اولوب نیجه کی بیلیر سیز اوولینجی جیلده ده دده قورقورد کیتابینه بیر قیسا جا ایضاح ویریلیب و آزجا یعنی بیر قطره بویوک اولان اقیانوس دان گوتورله نن کیمین دده قورقورد کیتابینین باره سینده سوز آراشدیرلانیب امما دده قورقورد کیتابینه نیجه کی اوولینجی جیلده ده ده اشاره اولونوب هر نه قدر یازیلسا حقی ادا اولابیلمز چون بو کیتاب تورک ادبیاتیندا و مدنیت باخیشیندا بیر تای سیز و هابئله ده یرلی کیتاب دیرکی ایچینده دنیالار قدر مطلب – سوز – اویود یئرله شیب دئمه لی دده قورقورد کیتابی اون ایکی ناغیل دان تشکیل تاپیپ که هر ناغیل اوزونه بیر مستقل اولاراق هر ناغیل ده بیر یئنی و گوزل سوزله رینن تانیش اولوب و کیتابین گوجونو داها یاخشی متوجه اولوروق گئچن جیلد ده آلتی ناغیل دده قورقورد کتابیندان یازیلیب و بو جیلده ده قالان آلتی ناغیل گه تیرله نیب امما عزیز اوخوجولار گره ک دقت ایله سینلار کی من بیر یازیچی اولاراق اوجور کی گره ک دیر بو کیتابین عهده سینده گه له بیلمه میشم و گه له بیلمرم یعنی بیز گره گ قبول ایلییه ک کی دده قورقورد کیتابینین ، هر بیر کلمه سی یئرینده ایشله نیب و اوزونه گوره بیر بویوک هدفی واردیر و منیم تکین مبتدی یازیچی ده ن بوندان چوخ انتظار اولماق نظریمه گوره صلاح اولا بیلمه ز جسارت لن دئیه بوله ره م چه تین یازیچی اوزونه جسارت ویرراوزونو دده قوروقورد کیتابینه سوز یازماقدا اویغونلو حسابا گه تیرسین چون کیتاب بیر باشی آچیق خزینه دیر کی نه قدیر او خزینه ده ن استفاده ائده سن نه تنها آزالماز بلکه اوز اوزلوگونو استفاده ائده نه گوسته ریب و اونا آنلادارکی هه له هه له دیر اولمییاجاق یازیچی ایلییه بیله بو کیتابین حقین ادا ایله ییب و بو کیتابا لایق سوز بازمیش اولسون حقیقتاً سوزلرده بو کیتابین بویوک لیقیندان حذر ائده رک ییغیشماقا گه لمیر لر حال بوکی بعضی کیتاب لار وار و یا آچیق راق دییه ک چوخ کیتابلاردان مطالب گوتورله نسه مطالب کیتابدان قورتولوب یا آزالار امما بو دده قورقورد کیتابیندان نه قدر چوخ استفاده ائده ک متوجه اولوروق کی بی کیتابدان بیر شیء آزالماییب و تئزه مطالب ده اوخویا نا راستلانیر و آدام فقط بیر شی ئه حیییف له نیر کی کاش بو کیتابی یازان بللی اولاردی و بو کیتابی یازان او قدر بویوک بیر انسان دیر کی بو باشا چاتماز بیلگی بیله بیله آلچاق نفس لیقی باعث اولوب کی آدینی یازماییب و آرادان گیدیب و چوخلو چوخلو سوزلر که هر آدامین ذهنینه گه لیر هر حالدا بو کیتاب بیز تورک لره بیر بویوک قایناق اولاراق مباهات ائده رک اوز اوزلیگیمزی بو کیتابدا گوروب و اونا قوانیریک یاشاسین تورک ائل لری یاشاسین آدلی سانلی تای سیز آذربایجان
(یئددینجی ناغیل)
بای بورا بگ ین اوغلو بامسی بیرک
ایچ اوغوز محالینده «قام خان » اوغلو « بایندرخان » اوتورمیشیدی «بای بورابگ » اونا قوناق اولموش بیرده ن « بای بورا بگ » آغلادی ، سوروشدولار : نه اوچون آغلیرسان ؟ « بای بورابگ » دئدی : منیم اوغلوم یوخدور چراغیم کور اولاجاق . بیرده ن « بای بیجان » دا آغلادی د ئدی : منیم ده قیزیم یوخدور بگ لر بونلارا دعا ایله دیلر ، بونلار سوز ویردیلر اگر « بای بورابگ » ین اوغلو اولسا و «بای بیجان » ین قیزی ، بیر بیریله قوهوم اولسونلار بیر مدت سونرا « بای بورابگ » ین بیر اوغلو اولدو آدینی «بامسی بیرک » قویدولار و «بای بیجان » ین بیر قیزی اولدو آدین «بانی چیچک » قویوبلار ، ایللر یئل کیمین کئچدی یئل قالمادی سیل قالمادی امما اوغلاننان قیز بویویوبلر . « بیرک » بیرگون اوز اولکه سیندن چوخ اوزاقلاشمیشدی گوزو بیر عمارته دوشدو سوروشوب ، دئدیلر «بانی چیچک » ین عمارتی دیر ، عمارتین ایچینه گیتدی قیزیله دانیشدی ، هر ایکیسی آتالارینین وعده سین بیلیردیلار قیز بیر قهرمان قیزیدی دئدی منیم شرط لریم وار «بیرک » قبول ایله ییب اوخ آتماقدا – گولشماقدا – قاچماقدا- آت مینماقدا – آو آولاماقدا قیزده ن قاباقا دوشوب اودور کی قیز دئییب ایندی من سنین سئوگیلین اولدوم گئید آداملارین ایلچی یوللا ، قیزین بیر قارداشی واریدیر آدی «ده لی قاچار » ایدی چوخ ایگید امما عقلی آزیدی ، دده قورقورد ائلچی گه لیب چوخ موضوع لاردان سونراتوی توتوبدولار امما بیر «یالانچی اوغلان » واریدی «بانی چیچک » ه عاشقیدی اودور کی نقشه چه کدی « بیرک » ی کافیرلره توتدوردی بیر ایل سونرا بیر قانلی کوینک گه تیریب دئییب : « بیرک » ین کوینه کی دیر اودور کی اوزوده «بانی چیچک » ینن ائولنمسین دئییب قرار اولوب بیر هفته سونرا توی توتولسون امما «بیرک » کافیرین بیر قیزینه دئییب اگر اونون ایپ لرین آچسا اونو قاییتیب اوز اولکه سینه گوتوروب دوستاقداکی اوغوزلارین بیرینه وئره جک قوللاری آچیلیب اولکه سینه ساری یولادوشوب گه لیب گوروب هامی آغلاییر سوروشوب؟ دئییبلر : بیر ایگید اوغلان واریدی آدی «بیرک » ایدی ایندی اونون نیشانلی سی «یالانچی اوغلان » لان ائولنمک ایسته ییر « بیرک » سازین چالیب قیز اونو تانیییب ایگیدلری گوتوروب کافیرلره حمله آپاریب یولداشلارین دوستاقدان چیخارتیب کافیر قیزینده بیر اوغوز ایگیدینه ویریب دده قورقورد گه لیب « بیرک » ین «بانی چیچک » ایلن تویون اوخویوب شادلیق ائدیبلر بوی یازیب .
بای بورابگ ین اوغلو بامسی بیرک
دده قورقورد یازیب گوزل ناغیل دان
سوزو ائشیده سن گره ک عاقیلدان
تورکون چیچک له ری یازکیمین اولسون
دشمنین گول له لری سارلیب سولسون
«بایندرخان » اولوب « ایچ اوغوز » خانی
«بورابگ » ده اولموش اونون مهمانی
قارشی سینده دوروب اوغلو « قارگونه »
ساغینده بنزه ییر «قازان » خان گونه
سولوندا اگله شیب او «قاضلیق قوجا »
ایید اصلان لارا گه ل ائت تماشا !
آغزینی ایسته ییر «بایندر » آچا
دوداقی ایسته ییر دوداق دان قاچا
باشلارینی سالیر ایگید ار یئره
شاعره ده سوزله رین دوزوبدور شعره
چوخ غمگین اولوبدور بیرده ن «بورابگ »
هوکوت لن آغلاییب اونا باخیب بگ
توکوب ، سوزگون یاش لارنس ایله
سانکی بوستان لاری دولوب خس ایله
سوروشوبدور اوندان ائل لر باباسی
بویوک « بایندرخان » خان لار آتاسی :
نه اولوب « بورانگ » دوداق بوزوب سان ؟
مجلیسین شنلیگین بوتون پوزوب سان ؟
«بورابگ » سویله ییب : ای اهل کتاب !
افق دان حیاتیم اولوبدور عذاب
قارغاییبدیر الله نه ده ن کندیمی ؟
قاچیردیب آغزیمدان شیرین قندیمی ؟
یوخومدور تک اوغلوم اوجالماز صدام
گه لین یالوارین سیز تا ویرسین خدام
بیر اوغلان اولار کن اونا طوی توتوم
شیرین جک حیات دان توپور جه ک اوتوم
بوحالدا «بیجان » دا گه لیب سس سالیب
آودا آغلاییبدیر به تر سیز لاییب
دئییبدیر : منیم ده یوخوم دیر قیزیم
قوجالدیم دا قالماز دالیمجا ایزیم
سیز الله ائدین سیز منه چوخ دعا !
قیزیم اولسا ویررم «بورا » یه فدا
تامام اهل مجلس دعا باشلاییب
زاریلتی سالیبلار گوزو یاشلاییب :
ایلاهی کرم قیل بولاردان سبب !
بیر اوغلان و بیر قیز اولاللار نسب !
چوخ ایل گئچیبدیر چوخ آیلار ساویب
چوخ اینقه دییئنلر فلک لر قاویب
«بورا» یه خداوند بیر اوغلان وئریب
بیر آی لیق یئماقی بیر آن دا یئییب
اولوب کاسه گوز اوز گوزو مردانا
ایید لیقدا آت قوواما بیر دانا
بیلیر هر نه اولسا او یاخشی یولون
ایکی که ل آچانماز اونون بیر قولون
هه له قویمویوب آد اونا طایفه ائل
هه له جوشماییب هیچ نه ده ن حتی سئل
دئییم من سیزه رسم آد قویمه نی
یاماجلی جئغیرده کافیر دویمه نی
ایگید آو قاوییب جان لاری آلماسا
یا اردو باسار کن ماطاح سالماسا
ده لی دونقوزویان به یان دوزمه سه
کافیر لر باشینی که سیب اوزمه سه
قویولمازدی آدلار جور یالتاقا
کافیرلر توتوب باسمییا دوستاقا
بو اوغلان بو گون ده بیر اوردو باسیب
حرامی باشینی که سیبدیر آسیب
«بورابگ » دئییب دیر : اوغول شان سنه !
آدین اولماق اولماز داهامان سنه !
آدینی قویوب لار قوزولار که سیب
آدی « بامسی بیرک » علم لر اه سیب
بو حال دا « بیرک » خان یامان آغلادی
گوروشمز خدایه اوره ک باغلادی
نئچه گون داها چاپدیریبدیر آتین
گئدیبلر که سیبدیر یولون قاچ قاتین
بیر آو آولاماق کند سی ایسته دی
او دور گورسه نیر ، سیلدیریم اوسته دی
قاویبدیر آتین آو گئدیب بیر ائوه
نه ائو بلکه آلتون که دنیا سئوه
آچیشکا قیزیل ده ن گوموش پایه سی
ارم تک آغاجلار ، بهشت سایه سی
ائدیبدیر سؤال «بامسی » بیر کیمسه ده ن ؟
بو یئرده اولارمی قیزیل کیمسه ده ن ؟
دئییبلر کی بو بیر قیزین دیر که او
ده یر دنیایه اونداکی تارمو
«بیجان » ین قیز یدیر آدی «بانی » دیر
ایگیدلر باشین که سمه سی آنی دیر
«بیرک » آدلی اولموش نشانلی قیزه
آتاسی دیییبدیر قراری بیزه
«بیرک » آنلاتیبدیر اوزون اونلارا
دییبلر « بانی » غرق اولوب دونلارا
دیییبدیر «بانی » : شرط لر وار سنه !
اگر وارسانی ویر قولاق سن منه ؟
ایکی سئوگی ییک بیز گره گ آوووراق
چوخ آتلار قاوار کن بیز آتلار یوراق
گوله شماق ائدک بیربیریله بو دم
اگر سن یئخیلسان نه شنلیک نه دم ؟
چاتیبدیر باشا شرط «بیرک » اوتوب
محبتلی سئوگی اوزوندن اوپوب
دونوبدور داها اولکه یه پهلوان
قیزه ساخلاییبدیر اوره ک ده ن نشان
«بورانگ » گوروبدور « بیرک » چوخ پوزوب
گونو گونده ن او حالتی لاپ سوزوب
یانیقلی – یانیقلی او سوزلر دیییر
یئمه گین تامامن کوپک لر یییر
سوروبدور : اوغول سن نه ده ن توم موسان
وییلدیر کولک لر پکی دوم موسان ؟
دئییبدیر : جانیمدیر آتاما فدا :
بویوک مطلبیم وار آتا ائت ا دا !
« بیجان » ین قیزیندن یئدیم من اوخو
گئجه گوندوز اولموش یوخومدور یوخو
آتاسی دئییبدیر : بیرک سن دایان !
آییق سان قولاق ویر یاتیبسان اویان !
«دلی »آدلی اولموش قیزین قارداشی
«بانی » ایلچی سینه یئدیر تر داشی
دانیشماق تامام ، لیک به ره بیتمه ییب
بابانین سوزون اول قبول ائتمه ییب
«دده قورقورد » وم آت مینیبدیر سوروب
«بیجان» اولکه سینده دایانیب دوروب
قاویبدیر « دلی » پیر فرزانه نی
توتانماز دا کیمسه او دیوانه نی
« دده قورقورد » وم سسله نیب ای خدا !
اُولم گریاتا قدا اونا یوخ ابا !
ایلاهی گورورسن کی پیس گونده یم !
ناماز لار قیلاجام که تا زنده یم!
«دلی » نین ألین ای خدا ایله شیل !
کی قالدیم الینده زذیل و ذلیل
قورویوب « دلی » نین ألی آغلادی
اوقدر آغلاییبدیر اوره ک داغلادی
دده قورقورد وم سویله ییب : ربنا!
آچیلسین قولو ربنا مرحبا !
آچیلدی قولو نابه کارین اودم
دئییبدیر : که ایتمم ایلاهی ستم
باجیم «بیرک » ه ایندی اولدی حلال
دئیین چالسینی کوی و برزن قاوال !
بو حال دا واریدی بیری چوخ ذلیل
نه سوز قانمیشیدی نه ائل یا کی دیل
«یالانچی» اولاردی آدی اوغلانین
فیریلداق اولاردی دادی اوغلانین
او عاشق اولاردی به تر «بانی » یه
یئهین راق قاییدمیش بو گون خانی یه
دوشوندوکی قیز گئدمه لیدیر گئده ر
«یالانچی»دایانماز فیریلدیق ائده ر
گرک دیر کی «بیرک» گرفتار اولا !
قانادلاری دوشسون گره ک دیر سولا !
«بیرک » ده چیخیب دیر خبر سیز چوله
قاتا شادلیقا دوستلاری بیر گوله
«یالانچی»گئیبدیر دئییب دشمنه :
کی «بیرک » گره گ دیر دوشه تیز چنه !
گه لیبدیر آغیر کفرلر عسگری
آلیب لار آرایه کیچیک لشکری
توتوبلار تامامن مسلمان لاری
سالیب لار قفس ایچره آصلان لاری
بوسوز ده ن داها چوخلو ایل لر ساویب
فلک ده دایانماز داها آت قاویب
«بیرک » حالینی کیمسه لر بیلمه دی
آناسی – آتاسی گوزون سیلمه دی
اوقدر آغلاییب دیر آتاسی « بورا »
توتوب گوزلری لیک یوخدور دوا
«یالانچی » گه تیر میشدی قان کوینکی
کی یعنی داها گوزله مه «بیرک » ی
کی «بیرک » اولوب یوخدور اوندان اثر
چونوب یاس توتوب اولکه لر سربه سر
سونرا یولاییب «بانی » یه ایلچی نی
اوائل ده نه اولموش یئهین دیلچی نی
حییف کی اولوب «بانی » راضی اونا
نه لازم داها مالا قاضی بونا
گه لن هفته ده طوی گره ک باشلانا
پیشیرماق دوشورماق تامام داشلانا
«بیرک » دوستاق ایچره دئییب بیر قیزه :
گه تیر ایپ لری قیرکه کوچدوم دیزه !
قیریلیبدیر ایپ لر دوروب دوراوبگ
قاچیبدیر یئهین بولمه سین تاکی سگ
«بیرک » ده ن ده قیز محکم ایلقار آلوب
مسلمان اولاجاق بویله قالوب
چیخیب قلعه دن چوخ یئهین راق قاچیب
ایشیکده آیاقین یئهین راق آچیب
آتین چاپدیریب تایئته ائل لره
دابولمور نه لر دیر دوشوب دیل لره ؟
گوروبدور نئچه ایلخی چی اؤز قارا
یئغیللر یئکه داشلاری دستارا
سوروبدور ألیز تام اولوبدور یارا ؟
نه ده ن دولدورور سوز داشی دستارا ؟
دئیبلر : گره ک دیر یئغاق داشلاری
کی سیندیر سینی بی وفا باشلاری
«یالانچی» بیر اوغلان گه له جاق گئجه
اولوب «بانی» یه مالک او هیچ هیچه
یانینده گه له جک او «بانی چیچک »
بوایش ده ن سبب چوخ یانیبدیر اوره ک
بو داشلار گره ک سیندیرا باشلارین
دولا قانیله گوزلرین قاشلارین
« بیرک » آه چه کدی ولی دینمه دی
یئره دوشدو قلبی ولی سینمه دی
چاپار کن گئدردی گوروب بیر اوزان
سوروب مقصدین ؟ میزبان دیر «بیجان »
«بیرک» سویله دی گه ل ائده ک بیز عوض !
سازی ویر منه سور آتی یوخ غرض !
«بیرک » سازی آلدی قویوب کوکسینه
سازیلن گره گ دیر که عاشیق دینه
بیرک سازیله اوزقویوب اولکه یه
پینارین اونونده گیریب کولگه یه
گوروبدور کیچک قیز ایدیر آه و زار
نارین سس له آغلیر اوتئللی نیگار
سوروبدور : نه چون آغلیییرسان گوزل ؟
منیم سینه می داغلیییرسان گوزل ؟
جاواب سویله دی : قارداشیم واریدی
آتاما ، آناما اودلداریدی
گئچیب چوخلو مدت خبر سیز اولوب
آتاملان آنام داسوز الیب سولوب
دئییب قیز : سن عاشیق ! یولدان گه لنده !
قافلان لارین سسی قولاق ده لنده !
چول لرده باشا باش کندین گه زنده !
توزلاری آیاقین آلتی اه زنده !
قارداشیمین آدی گه لدی قولاقان ؟
بیر یاخشی بیر دوشون بیر یاخشی جاقان !
«بیرک » آغلاییبن قلبی دایاندی
باجیسین گورن جک اوره کی یاندی
دئدی : گورمه میشم قلبیم اویولدی
«بیرک » آد چول لرده داها چوخ بولدی
بیرده دئدی : باجی گورمه دیم یاری
ایله مه یوندان چوخ سن آه و زاری
قیز دئدی : امان ای سویله سن یولچو !
گه لدیگین یولارا اولچه نده اولچو !
گورمه دین «بیرک » ی ؟ بویوسن کیمین
گوزله ری کاسه راق گوزل راق بیچین ؟
سویله دی : ای قیزیم داها بس دیر ، که س !
کونلومه خودوک لر یامان اه سدیر ، که س !
گورمه دیم هیچ نه یی بیلمه دیم نه ده ن
نه دیری بیر نفر نه روح سوز بدن
«بیرک » ی آپاردی او قیز ائوینه
بویوک باجیلاردا گه لیب اوزونه
اونلاردا سوردولار : سن الله عاشیق ؟
بیز لر بیر قارداشا قالمیشیق معشوق !
یول لاردا واراندا بولود آخاندا !
یاغیش لار یاغاندا گونش باخاندا !
گورمه دین «بیرک » ی ویره سن خبر ؟
اوندان اوتری بوردا اوره ک لر اه سر
بیرک آه چکیب دیریئنه ده ن دئدی :
گورمه دیم «بیرک » ی بو اصرار نه دی ؟
«بیرک » بیر آز سونرا یولا دوشوب دور
«چیچک » ین ایین نی آلیب اوچوب دور
یئتیش کن او را هامی شاد اولوب
ایگیدی گوره نه «بیرک » یاد اولوب
گوره نلر دئییبلر هامیسی اونو
ایله بیر «بیرک » دیر ده ییشیب دونو
«بیرک » گئدیب اوردان تیز طوی ائوینه
«بانو چیچگ » گوروب اونو سئوینه
«بیرک » ی گوررکن قیز دای پوزولوب
گوردوگو ایشینده ن داها اوزولوب
آیاقینا دوشوب یالواریب اونا
سسله نیب : گه تیرین قیزیل دون بونا
بو اوزو «بیرک » دیر اوزین گیزله تیب
طوی ائوینین اییین عاشیق ایزله تیب
القصه شادلیقی شادا قاتدیلار
«یالانچی » اوغلانی حبسه آتدیلار
«بیرک » ه ویریبلر «چیچک بانو » نی
بودور اسلام اوچون دوزگون قانونی
«دده قورقورد »گه لیب قوپوز الینده
گوزل گویچک سوزلر ازبر دیلینده
طوی توتوبلار بویله طوی لار مبارک
آلنی آچیق ایگید بوی لار مبارک
برگون سونرا «بیرک » دئییب «چیچک یم » !
شانلی معرفتلرده بویک اوره کیم !
من واراجام بوگون قلعه سوکه جام !
کافیرلرین قانین جاملان ایچه جام !
«بیرک » قوشونیله حمله سالیبدیر
کافیرین قلعه سین بوتون آلیبدیر
قلعه نی سیندیریب کافر اولدورب
یئرلرینی بوتو اوزو بولدوروب
یولداشلارین ائدیب قلعه ده ن آزاد
او ایگید آصلان لار اولوبلار دلشاد
امما کافیر قیزی اوسئوگی صنم
سسله نیب : باخ گینان ایگید بومنم !
«بیرک» اونو آنجاق اسلاما قاتمیش
اونو اره ویریب مورادا چاتمیش
«دده قورقورد » گه لیب گوزل بیان نان
تورکین اولکه سینده گوزل نشان نان
آق ساققال گوجامان نه خوش دور سسی
اوندان سبب ائلین اوره کی أسی
قوپوزونو باسیب کوکسینه بیرده ن
سس سسه ویریبدیر کبیر صغیرده ن :
دانیشیقی تورکون نه گوزل دیل دیر
قربان اولوم سنه قوجامان ائل دیر
