دده قورقود مثنوی له ری ( اکبرزاده کهنه شهرلی) - فصل هشتم
بسم الله الرحمن الرحیم
دده قورقود
مثنوی له ری
جیلد 1و2
(بیرینجی دفه تورک ادبیاتیندا مثنوی شکلینده یازلیب )
محمد اکبرزاده
( ناصح کهنه شهرلی )
انشارات مهر امیر المؤمنین ( ع )
فصل هشتم
اولوتانری نین آدی هابئله یادیله
دده قورقود مثنوی له ری ... اون سوز (بیرینجی جیلر )
اون سوز
(ایکینجی جیلده )
آللاهین کمک لیقیرلن دده قورقورد مثنوی له ری نین ایکینجی جیلدی همان اوولینجی جیلدیلن با هم آماده اولوب نیجه کی بیلیر سیز اوولینجی جیلده ده دده قورقورد کیتابینه بیر قیسا جا ایضاح ویریلیب و آزجا یعنی بیر قطره بویوک اولان اقیانوس دان گوتورله نن کیمین دده قورقورد کیتابینین باره سینده سوز آراشدیرلانیب امما دده قورقورد کیتابینه نیجه کی اوولینجی جیلده ده ده اشاره اولونوب هر نه قدر یازیلسا حقی ادا اولابیلمز چون بو کیتاب تورک ادبیاتیندا و مدنیت باخیشیندا بیر تای سیز و هابئله ده یرلی کیتاب دیرکی ایچینده دنیالار قدر مطلب – سوز – اویود یئرله شیب دئمه لی دده قورقورد کیتابی اون ایکی ناغیل دان تشکیل تاپیپ که هر ناغیل اوزونه بیر مستقل اولاراق هر ناغیل ده بیر یئنی و گوزل سوزله رینن تانیش اولوب و کیتابین گوجونو داها یاخشی متوجه اولوروق گئچن جیلد ده آلتی ناغیل دده قورقورد کتابیندان یازیلیب و بو جیلده ده قالان آلتی ناغیل گه تیرله نیب امما عزیز اوخوجولار گره ک دقت ایله سینلار کی من بیر یازیچی اولاراق اوجور کی گره ک دیر بو کیتابین عهده سینده گه له بیلمه میشم و گه له بیلمرم یعنی بیز گره گ قبول ایلییه ک کی دده قورقورد کیتابینین ، هر بیر کلمه سی یئرینده ایشله نیب و اوزونه گوره بیر بویوک هدفی واردیر و منیم تکین مبتدی یازیچی ده ن بوندان چوخ انتظار اولماق نظریمه گوره صلاح اولا بیلمه ز جسارت لن دئیه بوله ره م چه تین یازیچی اوزونه جسارت ویرراوزونو دده قوروقورد کیتابینه سوز یازماقدا اویغونلو حسابا گه تیرسین چون کیتاب بیر باشی آچیق خزینه دیر کی نه قدیر او خزینه ده ن استفاده ائده سن نه تنها آزالماز بلکه اوز اوزلوگونو استفاده ائده نه گوسته ریب و اونا آنلادارکی هه له هه له دیر اولمییاجاق یازیچی ایلییه بیله بو کیتابین حقین ادا ایله ییب و بو کیتابا لایق سوز بازمیش اولسون حقیقتاً سوزلرده بو کیتابین بویوک لیقیندان حذر ائده رک ییغیشماقا گه لمیر لر حال بوکی بعضی کیتاب لار وار و یا آچیق راق دییه ک چوخ کیتابلاردان مطالب گوتورله نسه مطالب کیتابدان قورتولوب یا آزالار امما بو دده قورقورد کیتابیندان نه قدر چوخ استفاده ائده ک متوجه اولوروق کی بی کیتابدان بیر شیء آزالماییب و تئزه مطالب ده اوخویا نا راستلانیر و آدام فقط بیر شی ئه حیییف له نیر کی کاش بو کیتابی یازان بللی اولاردی و بو کیتابی یازان او قدر بویوک بیر انسان دیر کی بو باشا چاتماز بیلگی بیله بیله آلچاق نفس لیقی باعث اولوب کی آدینی یازماییب و آرادان گیدیب و چوخلو چوخلو سوزلر که هر آدامین ذهنینه گه لیر هر حالدا بو کیتاب بیز تورک لره بیر بویوک قایناق اولاراق مباهات ائده رک اوز اوزلیگیمزی بو کیتابدا گوروب و اونا قوانیریک یاشاسین تورک ائل لری یاشاسین آدلی سانلی تای سیز آذربایجان
(سگگیزینجی ناغیل )
اوروزون دوستاق اولماسی
اولاش اوغلو «قازان » بگ اوتورموشدور کنارینده ایگیدلر أل سینه ده دورموشدولار . «قازان» ساق طرفه باخیب قارداشی «قاراگونه » نی گورد و سئویندی . سولا باخدی دایی سی «اوروز » و گوردو داها چوخ سئویندی . قارشی سینده اوغلو «اوروز » و گوروب آغلادی . اونون آغلاماقینین سببین «اوروز » سوروشدو ؟ دئدی : اوغول سنین اون آلتی یاشین وار نه دعوا ایله میسه ن نه باش که سمی سن نه دونقوز اولدورموسن نه کافیر اوردوسی باسمیسان صونرا قرار لاشدیلار آتالا بالا بیر هفته شیکارا گئدسینلر صحبت ایله سینلر چوله چیخیبلر چادیر قوروبلار امما جاسوس لار « باشی آچیق بایتان » قلعه سینده آق ساقا قلعه نین یاغی کافیری «آزغین دینلی » یه خبر آپاردیلار کافیرلر آغیر لشکرله گه لیب بونلار یئتیشنده «قازان » اوغلو «اوروز »ا ، دئییب : گئد اوجا تپه ده ن باخ اگر بیز شهید اولدوق آنان خبر ویر آنان تدبیر بیلن بیر قادین دیر او اوزو بیلر نه ائده جک و سنین حقین یوخدور دعوایه گه له سن . «قازان » نامازین قیلیب کافیر لر اون آلتی مین عسگر گه تیریبلر امما «قازان » دعوا ائدیب مسلمانلار اوزوک قاشی تکین کافیر له ره محاصره یه گه لیب «اوروز » طاقت گه تیر مییب ، قیرخ ایگید کی اوندان برابر داغدان باخیر دیلر کافیرلره حمله گه تیریبلر کافیرلرده ن چوخون اولدوروبلر «قازان » محاصره ده ن چیخیب امما «اوروز» ون قیرخ یولداشی شهید اولوب اوزوده اسیر اولوب «قازان » داغا چیخیب «اوروز» و گورمه ییب اولکه یه ساری یولادوشوبلار «اوروز » اولکه ده ده اولمویوب چونوب دویوش میدانینه باخیبلار گوروبلر «اوروز » ون قیرخ یولداشی شهید اولوب امما «اوروز » دان خبر یوخدور اودورکی «قازان » خان کافیرلرین دالیجا گئدیب .
«اوروز » اوزونه گه لیب گوروب کافیرله رین ألینده دی و آغاجا باغلانمیشدی «قازان » خان «اوروز » و آچیب کافیرلرینن یئنه ده ن ووروشوب چوخ یورقون اولموشدولار اوزاقدان توز قالخیب «بولارخاتون » قازان ین تدبیرلی و شجاع قادینی اوزونو بیر تززه نفس ایگیدله رینن یئتریب کافیرلری جهنمه واصل ائده رک اوغوز ائلینه چونوبلر دده قورقورد گه لیب شادلیق چالیب بوی یازیب .
اوروزون دوستاق اولماسی
دده قورقورد یازان ناغیل دا گوردوم
قلمیمی آلیب فلکی یوردوم
«قازان » اوغوز ایچره بویوک خانی دیر
آدلارداسان لاردا بویوک سانی دیر
مین یئرده قالچاسی دارا چکیلمیش
دینله ییب کافیرلر آدین ، چئکیلمیش
گوزل قادینی نی یانینا آلمیش
کافیرلره آدی قورخولار سالمیش
اره ن لر بسله ییب هامیسی قوچاق
قورخوسوندان قاناد توکر قوش ، اوچاق
آل الوان گئیینیب اوتوروب تخته
گووه نیر وئری لن اول اوجا بخته
هورک ساچلی یوزلر قره گوزلو قیز
اینجه بوغازلاری سازلی سوزلو قیز
بونلار اولار تامام کافیرلر قیزی
کافیرلردن آلیب اولموش کنیزی
قارشی سیندا دوروب «اوروز » یای کیمین
«قازان » ین اوغلو دور کمری سیمین
«اوروز»دا اون آلتی یاشی باشلانیب
آتادان ائشیت کن سوزو داشلانیب
قازان ین ساغینی آلیب «قارگونه »
اوجا بویلو شمشاد محال دیر سونه
سولینی ده آلمیش «اوروز » دایی سی
قاویبدیر مخنث یوخدور سایی سی
«قازان » سولا باخیب گول لری آچدی
قاه قاه چه کیب گولوب غصه سی قاچدی
باخیبدیر ساغینه یئنه گولوبدور
قارداشین گوررکن چوخ شاد اولوبدور
امما قارشی سینا باخار کن دومدو
گول لر دوداق لاردان بیرده ن بیر یومدو
باشلادی آغلادی شیون ایله دی
ایچین – ایچین اوجا ، الله ! سویله دی
گه لیب قاباغینه اوغلو «اوروز » خان
دئییب : آتا سنه قربان اولسون جان !
نه ده ن سن باخاندا منه آغلادین ؟
اوره کیمه یانار اودلار باغلادین ؟
جواب وئردی «قازان » قربانام سنه ؟
تک بیر اومودومسان حیرانام سنه !
یادیما سالدیمی سنین شوکتین
اولا گوروم سنین اوغول عزتین!
امما فیکیر له شدیم سنین ایشینده
چکمه میسن هئله داشلار دیشینده
دعوا ایله مه ییب آولار وورمامیش
مین لر اوردولارا !قارشی دورمامیش
ویریلمز تخت و تاج سن تک اوغولا
ناسیل دنیز ایچره گه میم بوغولا ؟
گره ک سنلن گئده ک سیاحته من
بلکه بیله هامی چوخ اره ن سن سن
چیخیبدیلار چوله آتالا بالا
کدرلر داغیلسین شنلیک لر قالا
جاسوس وئریب خبر یاغی کافیره :
«قازان » « اوروز » ایله چیخیب سفره
«آچین قلعه » سینده قاپی آچیلدی
گئییم لری گئییب قیلینج تاخیلدی
«قازان » بگ گوروبدور قارانلیق گه لیر
قارانلیق اوستونه یاروق لر ألیر
«اوروز »و آپاریب اوزاق داغ اوسته
کهلیک لر قاوزانیر هی دسته دسته
سویله ییب : ای «اوروز » !منیم اومودوم !
سنسیز سونه ر چیراق سیزلار سوموکوم !
بورادا دایان سن ایله تماشا !
لشکر یاخینلاشیر سن داراش داشا !
اگر مورادلارا چاتدیق دویوش کن
چاپار گه ل یانیما بیزه گوروش سن
امما اگر کافیر بیزی اولدوردو
باشلار که سیلدیلر یئره دولدوردو
چاپار مین آتیوی آناوا تیز چات !
تاجی قوی باشیوا غم لریوی آت !
«اوروزدا » آتانین اوپوب ألینی
کوکسینه باسیبدیر ایکی قولینی
کافیر اردوسینده اون آلتی لشگر
هر لشگرده اولار مین نفر عسگر
دوره له ییب اونلار «قازان » سپاهین
«اوروز » تیکیب اورا آغلار نگاهین
دویوش باشلانیبدیر چالیب بالابان
مسلمانا اولوب اوگون پیس یامان
«قازان»قیشقیریبدیر : بولون کافیرلر !
دعوا میدانیدیر اولون کافیرلر !
محمد (ص)رسول دیر بیزلره نبی ( ص)
بیزه یاردیم اولار مرتضی علی (ع)
کافیره یوگوروب لشکر اسلام
الله اکبر دئییب هامی بیر کلام
هر طرف ده ن سوکوب کافیر دسته سین
محو ائدیب کافیرین ایکی دسته سین
امما او طرف ده ن «اوروز » قهرمان
داغدان اه نیب یئره او آجی اصلان
دوره سینده واردیر قیرخ ایگید اونون
گیریبدیر ائینینه پولاد دان دونون
امما سای لاری آز کافیرلر چوخدور
کافیرده ن آتیلان بیرده ن مین اوخدور
«اوروز » ون قوشونو دار – داغیلیبدیر
اوره ک دن مولانی او چاغیریبدیر
آخیر توتولوبدور کافیر له ره او
بیری دئییب : « قازان » اوغلو بودور بو !
امما او طرف ده ن «قازان » آت سالیب
کافیرلر اولدوروب سیلاح لار آلیب
لشکرین ایچینده آیدین یول آچیب
گوتوروب قوشونون او یولدان قاچیب
گئدیب چیخیب چوله «اوروز » و سورسون
یورقون کافیرله ری داها جا یورسون
یئتیشیب گورمه ییب «اوروز » دان نشان
قاییتیب اولکه یه ایله ییب افغان
اولکه ده ده یوخدور «اوروز » دان خبر
هامی دئییر گئدیب آزغینا سفر
امما اینانمادی «قازان »خان بونا
دئدی ایگید اوغلوم قربانام اونا !
یئنه ده چاپیبدیر آتین چوله او
یاغیش یاغیب دولوب قان یئرینه سو
گوروبدور غنچه لر سوزآلیب سولوب
«اوروز »ون قوشونو هامیسی اولوب
«اوروز »ون آتینین له شینی گوروب
خود یک دن اولوتک دایانیب دوروب
بیلیب کی اولمویوب ایگیدی «اوروز »
گره گدیر بانناسین او بادا خوروز
ایزله ییب ایزله ری دالینجا گئتدی
کافیرلری دالدان او تعقیب ائتدی
چاتیبدیر بیر یئره گوروبدور بیردار
باشیندا اوخویور بوز قارالتی سار
امما او آغاجا باغلانیب بیر کس
سسی آزالیبن قالیب بیر نفس
«قازان » قشقیریبدیر خنجر ألینده
ایشیلده بیر قیزیل کمر بئلینده
شمشیری لن ووروب ایپ لری قیریب
ضربتینده ن آغاج جیریم به جیریب
«اوروز » هوشا گه لیب دئییب : آتاجان !
گئری قاییت گه لر کافیر توکرقان !
قازان قوشونیله ایلقار باغلاییب
أل قوزاییب گویه زار زار آغلاییب
صونرا مینیب آتا ووروب لشکره
ألین آتوب اوندا آغیر شش پره
بیر ألینده شش پر اوخو آتیردی
قارشی سینده دوران همان یاتیردی
گرزی آلیب اله گه تیره ن چاقی
سسی گوتوروردی داشلاری داغی
هرده ن اوزنگییه آیاق چالیردی
کافیرلر ایچینه فغان سالیردی
هر طرف ده ن واریب قوشون قاچیبدیر
قوشونو پوزوبدور یول لار آچیبدیر
امما بونلار آز کن کافیر چوخالیب
قازان ین قوشونون آرایا آلیب
گه ل ائشیده ک «بولار خاتون »خانیم دان
سویله دی : یوخ خبر منیم خانیم دان !
گوتوروب لشگری چول لره دوشدو
دوز یئرده قوش کیمین قانادلی اوشدو
اوزاق دان گوروبدور اوزوک قاشی تک
قازان دوره له نیب قالیبدیر لاپ تک
قول لاری یوروب نیزه آتمادان
دشمنین قول لارین دالدان چاتمادان
قووه سی توروب دوداقی قورو
داها باشا چاتیب قولونون زورو
«بورلا»ایندی گوره ک نه دئییر خانا ؟
دئییب : اوغوز بگی بنزه ر آصلانا !
قیلینجین کوته لیب بس کی باش که سیب !
کافیرلر گوردوقجا سنی هی أسیب !
یئتیشدیم دادیوا ایگیت ! قوچاغیم !
اوجاقلار ایچینده یانار اوجاقیم !
سن اوباشدان باشلا من ده بو باشدان
اولدوره ک کافیری داغلاردان داشدان
قدیم مثل دئییر آرواد یا کیشی
آصلان فرق ایله مز ارکئک یا دیشی
ایکی آصلان دوشوب کافیر جانینه
وورا وورا «بورلا » چاتیب خانینه
امما بیرده ن به تر توزلار قوزاندی
هامی باشلار توزا طرف اوزاندی
«قارا گونه » گه لیر قازان قارداشی
باشیندا وار اوچ مین ایگید یولداشی
اونلاردا واریب لار دعوایه چوخ تیز
آمان دیر قازان نان اولمییاق اوزگوز!
صونرا گه لیب چاپار «دلی دوندار »یم
سلجوق اوغلو اولموش او گلعذاری
یا علی (ع) سسله نیب شمشیری آتیب
کافیرلری بیرده ن بیر بیره قاتیب
«قوجا اوغلی » یئتیب چاپار آتیلا
گئییب سیلاح لاری قاتلار قاتیلا
اودا بیر طرفده ن دشمن اولدوروب
او دشتی قانیله چایا دولدوروب
«بیرک » چاپار یئتیب او شیر مردان
قورخوسندان توکر دئولرده لی جان
«بیرک» آتین چاپیب میدانی آلیب
کافیرین بایداقین تیز یئره چالیب
«قوضلیق قوجا »آغلار غضبلی گه لدی
اوغوز ائل لرین ده ده یرلی یلدی
مین تونلوق گرزینی آتوب دشمنه
اللی دشمن بیرده ن چونوب خرمنه
«مین بیدوز »آدلی بیر اوغوز بالاسی
هئچه قویمیییب دیر آدین آناسی
«مین بیدور »گه لیبدیر دوره سی دولو
یئتیش کن آلیب دیربیر نئچه یولو
دوققوز قوبا باشی «اوروز » دا گه لدی
قازان ا دایی کن بویوک بیر یل دی
اویناتیب تیز آتین حمله سالیبدیر
قازان ین کونلر نو بویله آلیبدیر
خلاصه ایگیدلر کافیر باسیبلار
چوخونو اولدوروب باشلار آسیبلار
اون بئش مین کافیری اولدوروب اوغوز
نه گوزل تحفه دی یازیلان بو سوز
اوچ یوز شهید ویریب اوغوز اولکه سی
دنیا ایشی اولار بولگه- بولگه سی
مین کافیر تک قالیب هامیسی یورگون
باشلاری باغلانان یا داکی سورگون
گئری چونوب اوغوز اوردوسی - ائله
قاییدیبلر هامی گول لری گوله
«قازان » دئییب : اوغلوم اوروز ایگیددی !
ایگیدلر ایچینده تکجه جوموردی !
دده قورقورد گه لیب قوپوز چالار کن
دئییب : اولکه لریم دشمن سالار کن
آتین دوشنده سیز دوشمان قووار کن
آولار تکین اونو سیز آولییارکن
گوردومو یوخوما اماملار گه لدی
دئدی اوغوز ائلی بیر قول – بیر الدی
اوغوز ائل لرینین ایگید قوچلاری
دنیادان گوتورمه ز هچ بیر سوچ لاری
ایندی دئییم سیزه طویا باشلییاق
اوروزا طوی توتوب شیطان داشلییاق
« قازان گونه » قیزی یاخشی بیز قیز دیر
کتابلار یازیبدیر نه کی بیر سوز دیر
«اوروز » ون بختینه عم قیزی دوشدی
دده قورقورد گه لیب که بینین اوشدی
«ناصح »ده سئوندی اوروز طویونا
قربانام ایگیدین اوجا بویونا
